Meyve suyu ve konsantresi sanayi, ana hammadde girdisi olarak meyve ve az oranda sebzeleri işleyen, ara ürün olarak meyve suyu konsantresi ve meyve püresi ve bu ara ürünlerden meyve suyu, meyve nektarı ve meyve şerbeti gibi içecek tiplerini üreten bir gıda sanayi koludur.
Bu sektörde üretim hattına sahip fabrika sayısı 24,şişeleme yapanlarla birlikte tüm işletmelerin sayısı ise 32’dir.son yıllardaki dış satım zorlukları vb. nedenlerle çıkan zorluklardan bunların 4’ü üretim dışında kalmıştır. Bu işletmelerde 1000’e yakın kişinin istihdamı söz konusudur. Sektörün, özellikle elma konsantresi gibi ürünlerde önemli sayılabilecek (yaklaşık 30 milyon dolardan fazla) dış satım getirisi ve istihdam yaratmasından çok daha öncelikli olan önemi, çabuk bozulabilir nitelikteki meyvelerimizin değerlendirilebilmesi ile ürün telefinin önlenmesi ve bunların tüm yılda yararlanılabilir bir forma dönüştürülmesidir (Artık ve Halkman,1994).
Meyve suyu üretiminde kullanılan meyveler genellikle tasnif sonucu sofralık değeri düşük olan, küçük ve şekilsiz meyvelerdir. Fakat asla bozuk, çürük, ezilmiş ve ham meyveler meyve suyu üretiminde kullanılamaz (Ertugay ve Ark.,1994).
Meyve suyu meyve oranı %100 olan içecektir (Elma, üzüm v.b.).Meyve oranı %25-50 düzeyinde olan içecekler meyve nektarı,meyve oranı %6-30 arasında bulunan içecekler ise meyve içeceği (drink) olarak adlandırılır (Artık 2000).
Türkiye’de meyve suyu sektöründeki kuruluşların endüstriyel ölçekte meyve suyu üretiminin 1969 yılında başladığı var sayılmaktadır. Meyve suyu sektöründe üretim yapan kuruluşların bazıları sadece meyvelerden konsantre ve püre işleyip aynı zamanda dolum yaparken, diğer bir kısmı ise diğer firmalardan elde ettikleri konsantre ve püreden meyve suyu ve meyve nektarı hazırlayıp tüketici ambalajlarına dolum yapmaktadır. Meyve suyu ve konsantre üretimi yapan firma sayısı 24, işletme sayısı 32’dir. Tablo 1(Artık ve Halkman, 1994)’de adları ve kuruluş yerleri verilmiş olan bu firmalardan FRUVİT, GÜNEYDOĞU TARIM SATIŞ KOOPERATİFLERİ BİRLİĞİ,GÜNEYSU VE MEYKON faaliyetlerine ara vermişlerdir. Yine uzun süredir çalışmayan GARİPSU, TARGİD adlı kuruluş tarafından kiralanmıştır. MEYSİN ise ÖZGÜ adlı kuruluşa devredilmiştir. ASYA firmasına ait fabrika 1993 yılında Avanos’tan Eğirdir’e taşınmış ve faaliyetine burada devam etmektedir. Geçen plan dönemi içinde KONEKTAŞ, GOLDEN, MORELLO ve ELMASU adlı firmalar faaliyete geçmişlerdir. Bu 24 kuruluşun 19’u özel, 3’ü kamu iştirakli özel, 2 adeti ise kooperatif mülkiyetindedir.
Tablo 1. Meyve suyu fabrikalarının kuruluş yeri ve mülkiyeti ile ilgili bilgiler.
meyve suyu firma adı
kuruluş yeri
mülkiyeti durumu
(1)ANA MEŞRUBAT (DEVSAN)
ADANA-MERKEZ
ÖZEL
(2) ASYA
EĞİRDİR-ISPARTA
ÖZEL
(3)AROMA
GÜRSU-BURSA
KAMU+ÖZEL
(4)DİMES
TOKAT-MERKEZ
ÖZEL
(5)ELMASU
ATABEY-ISPARTA
ÖZEL
(6)ERSU
EREĞLİ-KONYA
ÖZEL
(7)FRUVİT *
İZMİR-MENEMEN
ÖZEL
(8)FRUKO-TAMEK
İSTANBUL-MERKEZ
AMASYA-MEKEZ
ANKARA-MERKEZ
KEMALPAŞA-İZMİR
KARACABEY-BURSA
TOKAT-MERKEZ
ADANA-MERKEZ
ISPARTA-MERKEZ
BURSA-MERKEZ
ÖZEL
(9)GOLDEN
KORKUTELİ-ANTALYA
ÖZEL
(10)GÜNEYDOĞU T.S.K.B.*
GAZİANTEP-MERKEZ
KOOPERATİF
(11)GÜNEYSU*
DÖRTYOL-HATAY
KAMU+ÖZEL
(12)İMSA
ADANA-MERKEZ
İSTANBUL-MERKEZ
ÖZEL
(13) KONFRUT
ÇAL-DENİZLİ
ÖZEL
(14) MEYKON*
İZMİR-MENEMEN
ÖZEL
(15) MEYSU
KAYSERİ-MERKEZ
ÖZEL
(16) MİSSÜT
GÖNEN-BALIKESİR
ÖZEL
(17) MORELLO
DEREÇİNE-AFYON
ÖZEL
(18) NİMSA
NİĞDE-MERKEZ
KAMU+ÖZEL
(19) ÖZGÜ (MEYSİN)
TARSUS-MERSİN
ÖZEL
(20) PINAR SÜT
BORNOVA-İZMİR
ÖZEL
(21) TARGİD (GARİPSU)**
KAYSERİ-MERKEZ
KOOPERATİF
(23) TAT
M.KEMALPAŞA-BURSA
ÖZEL
(24) TOSYA
TOSYA-KASTAMONU
ÖZEL
(25) ULUDAĞ
BURSA-MERKEZ
ÖZEL
* :Kapalı olan işletmeler.
** : Kapalı olan GARİPSU, 1993 yılında TARGID’a kiralanmıştır.
Meyve suyu sanayiindeki kuruluşların işledikleri ana ham maddeye göre kapasiteleri Tablo 2 (Artık ve Halkman 1994)’de belirtilmiştir. Kapasite hesabında sitrus hattının 90 gün ve günde 20 saat (3 vardiya), püre hattının yılda 75 gün ve günde 20 saat(3 vardiya), dolum hattının yılda 300 gün ve günde 14 saat ( 2 vardiya) çalışacağı dikkate alınmıştır. Pres hattında işlenen meyve suyu konsantreleri vişne ve elma suyu konsantresidir. Vişne suyu konsantresi üretiminde tesisin yılda 30 gün ve günde 20 saat (3 vardiya), elma suyu konsantresi üretiminde ise tesisin yılda 120 gün ve günde 20 saat (3 vardiya) çalışacağı varsayılmaktadır (Artık ve Halkman ,1994).
Elma suyu üretiminde çeşitli sorunlarla karşılaşılmakla birlikte bunların başında, elmaların uzun süre açıkta bekletilmeleri ile randıman düşmekte, renk esmerleşmesi ve sezon sonunda üretilen elma suyu konsantrelerinde bir mikotoksin olan patulin miktarında önemli artışlar olmaktadır. Bu gibi olumsuzlukların ortadan kaldırılması amacı ile işletme bazında elma suyu ve konsantresi üretiminde aktif kömür kullanımı gerçekleştirilmektedir. Elma suyu konsantresi üretiminde aktif kömür kullanımı dünyada çok yeni bir uygulama olup, elma suyu konsantresinin rengini iyileştirmek ve patulin miktarını azaltmak amacıyla farklı uygulama süresi ve miktarda aktif kömür kullanılır (Artık ve Ark., 1990;Artık ve Ark ,1995; Artık ve Ark ,1995).
Tablo 2. Meyve suyu fabrikalarının kurulu kapasiteleri.
FİRMA ADI
MEYVE SUYU
KOnsAnTRESİ
MEYVE
PÜRESİ
SİTRUS MEYVE
SUYU KONS.
MEYVE SUYU
DOLUM
(TON/YIL)
(TON/YIL)
(TON/YIL)
(TON/YIL)
ANA MEŞRUBAT
1200
6000
800
-
AROMA
11000
20000
-
85000
ASYA
3000
6000
-
10000
DİMES
1000
2000
-
10000
ELMASU
2500
-
-
-
ERSU
5000
5000
900
15000
FRUKO-TAMEK
3000
15000
600
50000
GOLDEN
6500
-
-
10000
İMSA
-
-
150
5000
KONFRUT
6500
4000
1200
-
MEYSU
2000
12000
150
40000
MİSSÜT
-
-
-
20000
MORELLO
6500
-
-
-
NİMSA
2000
900
-
-
ÖZGÜ
900
3000
1800
10000
PINAR SÜT
-
-
-
20000
TARGID
600
5600
-
-
TAT
400
-
-
3600
TOSYA
1100
-
-
-
ULUDAĞ
-
-
-
2000
TOPLAM*
53200
83100
5600
280600
* Kapalı olan fabrikalar kapasite hesaplarına alınmamıştır.
2. MEYVE SUYU, MEYVE SUYU ÜRETİMİ VE MEYVE SUYUNUN BİLEŞİMİ
Meyve suyu ;taze, olgun, sağlam ve meyve suyu üretimine elverişli meyvelerin tekniğine uygun olarak işlenmesi ile elde edilen meyve suyu ve pürenin (pulpun) su, sitrik asit ve/veya askorbik asit ilavesi ile hazırlanması ve ısıl işlem uygulanarak dayanıklı hale getirilmesi ile üretilen bir içecektir. Meyve suyu denilince meyve oranı %100 olan ve hiçbir ilave yapılmaksızın hazırlanan bir içecek anlaşılmaktadır. Ancak uygulamada meyve oranı % 50’ den fazla olan ve şeker katkısı ile veya şeker katkısı olmadan üretilen tiplerde meyve suyu olarak adlandırılmaktadır. Meyve oranı çeşide göre %25-50 düzeyinde olan içecekler meyve nektarı, %6-30 arasında doğal meyve suyu içerenler ise meyve şerbeti (drink) olarak isimlendirilir. Bunların dışında meyve oranı en az %2 olan ve limonata olarak adlandırılan bir diğer içecek grubu da bulunmaktadır ( Artık ve Halkman 1994). Meyve suyu tipleri ve tip özellikleri ile ilgili bilgiler Tablo 3 (Artık, 1997) ‘de verilmiştir ( Artık, 1997).
Meyveler yapılarına göre bazı gruplara ayrılır:
Taş çekirdekli meyveler:Kiraz, vişne, erik, şeftali, kayısı v.
------------------------------------
Not: * Tezin tamamını indirebilmek için Gold üye olmanız gerekmektedir.
* Sizde Tez - Ödev gönderebilir Tezsitesi.com’u daha iyi yerlere taşıyabilirsiniz.
* Emeği geçen herkese teşekkürlerimi sunarım.
Gönderen
Konu: Meyve suyu ve konsantresi (Okunma sayısı 5278 defa)